Szukaj
  • Kinga Plisko

Wniknąć w świat Saamów


Życie Saamów to nie tylko stada reniferów i kolorowe ubrania, lecz również bogata kultura, będąca ważną częścią współczesnej Norwegii.

Ślady ich obecności sięgają ponad osiem tysięcy lat wstecz. Nazwa ludu pochodzi od słowa „sapmi”, a obszar, z którym czują się związani jest większy od Norwegii i Danii razem wziętych. Rozciąga się on od Idre w Szwecji i przyległych do niej terenów Norwegii na południe do Engerdal w rejonie Hedmark, na północ i na wschód do Utsjoki w Finlandii, do Varanger w Norwegii, aż po Półwysep Kolski w Rosji.

Liczbę całej populacji Saamów szacuje się w przybliżeniu na 70 tys., z czego ok. 45 tys. zamieszkuje Norwegię, głównie okręg Finnmark.

Norweskich Saamów można podzielić na trzy grupy: Saamowie Górscy – ich głównym zajęciem jest hodowla reniferów, Saamowie Rzeczni, obecnie zajmujący się uprawą ziemi i hodowlę zwierząt, a także myślistwem, rybołówstwo i zbieranie jagód oraz Saamowie Nadmorscy, którzy zajmują się rolnictwem i rybołówstwem. Aż 40 proc. ludności lapońskiej utrzymuje się z hodowli reniferów. Większość Saamów, mimo że ma stały adres, latem prowadzi koczowniczy tryb życia.

Saamowie kultywują swoje tradycje i są bardzo mocno związani ze swoim dziedzictwem kulturowym. Ogromne znaczenie odgrywa ich język, lapoński, należący do grupy ugrofińskiej z rodziny języków uralskich. Laponia – to dawna nazwa ziemi Saamów; zachwycająca mnogością rzek, jezior, strumieni, majestatycznych gór.

Ziemia Saamów latem mieni się feerią barw – kolorami sasanki wiosennej, róży girlandowej, soczystą zielenią traw oraz mnóstwem innych gatunków roślin, których nazwy bardzo często rozpoczynają się od słowa: „fjell” (góra).

Tak samo barwne są stroje Saamów, noszone kiedyś na co dzień, dziś zakładane na święta i ważne uroczystości. Jednym z nich jest Wielkanoc, kiedy to w Kautokeino odbywają się wyścigi reniferów. Powiewają wówczas piękne spódnice zdobione wstążkami, a do barwnych kaftanów zakładają Saamowie wymyślną biżuterię zrobioną z cienkich cynowych drucików.

Saamowie wykształcili religię związaną z szamanizmem, w której najważniejszą rolę odgrywają siły przyrody. Największymi bogami są Słońce i Księżyc (Beaive i Mannu), a także Horagalles (bóg gromu); oprócz dobrych duchów są i złe: demon choroby (Ruta), diabeł (Fuadno).

Kiedy w XVII wieku król Chrystian IV ustanowił karę śmierci dla Lapończyków, którzy nie zechcą wyprzeć się swoich bogów, dał tym samym zielone światło „misjonarzom”, którzy dołożyli wszelkich starań aby wyrugować lapońskie wierzenia. Zakazano wówczas yoikowania (wykonywania tradycyjnych pieśni, których w zasadzie nie śpiewa się, lecz melodyjnie skanduje), spalono „bębny – trolle”, nakazano pobudować pierwszy chrześcijański kościół w Varanger. Jednak, prowadzący koczowniczy tryb życia Saamowie rzadko w nim bywali; spotykali się natomiast w wielkie święta: Nowy Rok, Dzień Kobiet, Wielkanoc, w dni wiosennego i jesiennego zrównania dnia z nocą czy obchody rozpoczęcia nowej pory roku – a rozróżniają Saamowie ich osiem.

Na początku XX wieku, J.K. Ovigstad spisał i wydał w formie książkowej legendy i baśnie Saamów, przekazywane tradycją ustną. Należy do niej również charakterystyczna poezja, recytowana w postaci tradycyjnej pieśni (yoiki).

W chwili obecnej państwo norweskie zachęca Saamów do posługiwania się ich mową ojczystą. Lapońskiego można uczyć się w szkole oraz na studiach – na uniwersytetach w Oslo, Tromsø i kolegium nauczycielskim w Alcie. Nie było tak jednak zawsze. Na początku XX wieku polityka rządu przeforsowała „norwegizację”. Wielu zapomniało języka lapońskiego; jeden z największych pisarzy lapońskich, Mario Aikio z Karasjok, pisał wyłącznie po norwesku!

W 1986 roku, po katastrofie w Czarnobylu, promieniotwórczy opad skaził pastwiska reniferów, doprowadzając tym samym do ekonomicznej i kulturowej zapaści.

Obecnie norwescy Saamowie walczą o polityczną kontrolę nad własnymi sprawami. Mają własny parlament, zbierający się w Karasjok (otwarty w 1989 roku). Ustanowiono parki narodowe, uznano prawo do polowań i łowienia ryb, wstrzymano przeprowadzenie projektu związanego z energetyką, w wyniku którego miano zatopić rozległe tereny, przeprowadzono badania związane z promocją. Kością niezgody pozostaje jednak kwestia podziału zysku z bogactw mineralnych, znajdujących się pod ziemią w granicach państwa Norwegii.

Kinga Plisko

Pisząc artykuł, korzystałam z publikacji: Podróże marzeń. Norwegia.[ Pod red.] Simona Rydera.

#artykuł

0 wyświetlenia

"The secret of change is to focus all of your energy,

not on fighting the old, but building the new." Socrates

  • Grey Facebook Icon
  • Grey Instagram Icon
  • Grey Twitter Icon

© 2017 Norway24.pl

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now